Hordhac

Bulshadda Soomaaliyeed marka laga faalloonayo waxaa lugu sheegaa siyaallo kala duwan haddii ay ahaan laheyd dhanka fiican ee ku saleysan dhaqanka, diinta suuban iyo caadooyinka u gaarka ah ee aan cidi la wadaagin, taasoo dadka lafo gura dhaqamada ay ka bixiyaan sawir qurxoon oo aad kuu soo jiidanaya. Hase ahaatee kolka laga eeggo dhinaca xuna waxaa aad loogu fogaadaa aqoon darrada heysata dadka soomaalida ah, taasina aasaas looga dhigo dhibaatada kasta oo timaada bulshadana la xirriira.
Ummadda soomaaliyeedna kolkii ay dagaalada sokeeye dalkooda ka dilaaceen waxaa u soo barakaceen dalal shiyeeye , waxaana ay magansadeen dhaqamo siloon, afaf qalaad oo ay kala kulmeen dadyowga ay u yimaadeen.

Durba waxaa abuurmay wax la yiraahdo isfaham waa iyo is qab qabsi ka dhex oogmay bulshada soomaaliyeed dhexdeeda gaar ahaan carruurtii iyo waalidkii. Tanina waxey keentay kolkii dhalinyarro badan oo reer galbeedka u soo qaxay ay aamineen amaba laga dhaa dhaacsiiyey iney waxey doonaan sameyn karaan iyagoon cidna kala tashan waalidkii is hortaagana ay markaasi dacwad ku soo oogi karaan, tanoo noqotay mid laf dhuun gashay ku noqotay waalidiin badan oo soomaaliyeed oo weli xasuustoodu ku danbeyso dhaqankii iyo in xitaa derisku canaan karro carruurtaada kolka ay sameeyaan wax qalad ah.

Si kastaaba arintu ha ahaatee sheekadan loogu magac daray “Miyaan dooqa keligeey laheyn?” waxaa ay ka hadleysaa cadaadiska ay weli waalidiinta soomaaliyeed ku hayaan ubbadkooda taasoo aan marnaba siin wax mudnaan ah in carruurtu ay dooran karaan ruuxa ay nolosha la wadaagayaan kolka ay gaaraan xilliga guurka, oo ay fiiriyaan dantooda keliya. Waxaad arkeysaa Aabbe soomaaliyeed oo gabadhiisa ama wiilka ku qasbaya ruux uusan rebin, waxaa misna suuragal ah in Aabahaasi ugu daray gabadhiisa nin aysan rebin dhaqaalo darteed ama uu balan ka qaaday nin kale oo ganacsade oo u arko inuu uga bixi karro saboolnimada heysa.

Hadaba qisadan waxey ka dhacday qurbaha aan ku nool nahay gaar ahaan reer galbeedka, waxeyna ku tusineysaa sheekadani inuusan marna dhaqankii soomaaliyeed ee shalay ka hor dagaaladii dalka aanu weli ku iman wax isbadal ah marka ay timaado xulashada carruurta ay xulanayaan lamaanahooda. Amran oo ah gabdha ay qisadan ka hadleyso waxaa ay nolosha kala kulantay murgo iyo cadaadis badan oo ugu yimid waalidkii dhalay iyo walaalaheedii, kadib markii ay diideen iney aqbalaan amaba ogolaadaan wiilka ay Amran u dooratay nolosheeda inuu la wadaago. Waxaana hooyaddii dhashay Amran u sheegtay iney u guurineyso wiilka walaalkeed dhalay haddii ay diidana ay deyro ka tahay reerka.

Qisadani waa mid ku dheehan xanuun, murugo iyo hilow kalgaceyl uu qabo ruux bartanka kaga taagan jaceyl curdan ah oo u baahan xanaano iyo daryeel. Waana sheeko inta aad ku jirto aqrinteeda aad dareemeyso naxariis la’aanta soo jawahday qof dumar ah oo ku hamiyeysay iney nolosha lawadaagto wiilka ay ka dooratay gayaankeed, hadana la kowsatay tacdiyo waalid iyo texgelin la’aan dooqeeda iyo ruuxa ay dooratay.

“Sheekadan oo mustaqabalka dhow ku soo baxeysa buug ahaan waxaan u hibeeyey fanaaniintii caan baxay ee Aamina C/llaahi iyo Seynab Xaaji Cali (Baxsan) oo aan fankooda jecelahay!”

Qeybtii 1aad:

Waxa ay goor aroor ah cirkuna ku gadaaman yahay mugdigii habeenimo waxaad moodaa inaanu waagii baryin kolka aad eegto sida ay carrada u tahay mugdi madow, hadana marka aad sii mlicsato goor sheegtada (saacadda) waxaad ogeynaa in waagii baryey mar hore. Balse cimiladu sidaasi u tahay caado kolka la gaaro xilligeeda. Qabow aad u xun baa dhacaya dadkuna waxaad moodaa awr rarkii laga badiyey oo culeys aawgiis dhaqaaqi waayey, ileyn dhar culus bey xiran yihiin oo ay kaga dugaashanayaan qabowga daran ee jiira.

Amranse iyadoo aad moodid iney qabar daar ka tahay cimilada halka ay joogto ayey iska soctaa, dhar sidaas u buuran maheysato oo ay kaga gaashaamato qabowga, balse dhar wey xiran tahay oo lama orana karro wey dhar la'dahay. Laakin si bey isku la'dahay. Guriga ay degan yihiin dhowr talaabo ayuu u jiraa rugta basaska xaafada laga raaco gaadiidka. Amran iyadoo laga aqrisan karro dhiilada wejigeeda saaran ayey timid halkii lugu sugayey baska, waxeyna dareemaysay daal aad u daran iyo hurdo la’aan lasoo deristay labadaan berri.
Waxaa hareeraha meesha lugu sugayo baska taagnaa dad badan oo ay soomaali ka mid yihiin. Mase sii fiirin waxa ay yihiin oo maqaar madoobidooda ayey aragtay iney soomaali yihiin umase juuqin oo waxaa weli maskaxdeedii ka guuxaya qeyladii islaanta hooyadeed ahaa iyo wiilkii walaalkeed ee isna ugu hanjabay inuu dilli doono hadeysan ka maqal warka hooyadeed.

Qurbaha kolka la yimaado dhul jaceylka iyo xiisaha dadkaaga waa kugu bataan oo ma deysid deymada ruuxa aad u moodo inuu soomaali yahay, sidaas daraadeed Amran iyadoon subaxaasi ku heyn maskaxda iney qofna la hadasho ayey maqashay ruux ku salaamaya salaanta Islaamka "Salaama caleykum", iyadoon sii eegin bey ka qaaday qofkii salaamay "wacaleykuma salaam". Wax yar kadib ruuxii salaamay baa hadana ku celieyey "walaal waa meeqo saac" Cajiib! salaan lee isku ogaaye maxaa hadana saacad weydiintaan” bey iskula hadashay!
Inkastoo aysan jeceleyn iney lasii hadasho ruuxii sacada weydiiyey mowjad kale oo ku furnaa awgeed, misna waxey muujisay dabacsanaan waxeyna u sheegtay saacaddu intey aheyd. "Mahadsanid" baa ugu xiggay erey ay maqasho, laakinse weli ma arag ruuxa salaamay muuqaalkiisa ee waxaa galay shaki ah iney labo qof la hadashay iyo inkale.

Intey maskax ahaan isku mashquulsaneyd baa baskii soo istaagay meesha, markii ay kortay baska oo weliba hubsatay iney fadhido booskeeda ayey ogaataay ruuxii goor dhaweyto salaamay misna saacada intey tahay weydiiyey inuu ahaa hal ruux, ileyn waa tii ay ka shakisaneyd e.
Waxey ogaatay inuu ahaa wiil soomaaliyeed oo taagnaa bartii lugu sugayey basaska. waxeyse isweydiisay sababta uu weydiiyey saacada. Malaha maanka kuma heyso in qofka uusan heysan karin saacad ama uu guriga uga soo tegi karro ee waxey u qaadatay weydiintu "hadal bilowgiis e" . Amran ma diidaneyn wiilka inuu wax weydiiye e waxaa subaxaasi ku furnaa buuq badan oo ka qeylinayey maskaxdeeda, walow uu dareenkeedii soo jiitay markii ay aragiisa aragtay kolkii ay ku fiiray il qooraan, hase ahaatee dan kama gelin e waxey sii raacatay danaheedii gaarka.
Sodon daqiiqo kadib Amran waxey timid iskoolkeedii walow aysan subaxaasi haba yaraatee xiisad laheyn, hadana waxaa qorshaha ugu jiray iney maalintaasi iska joogto guriga oo ku nasato, laakinse haddii ay joogi laheyd guriga waxeysan ka nabad gasheen buuq iyo qeylada hooyadeed oo ay baryahan isku aheen sidii hore waa labo daran mid doorrro.

Iskoolkii bey timid ma taqaan meel ay jaaha saarto, saaxiibayaalkeed qaar baa xiisada ku jira oo uma geli karto fasalka, wayse ku qasban tahay iney sugto inta ay ugu soo dhamaaneyso xiisadda. Iyadoo si hoosta uga guuxeysa ayey u luuday dhankii maqaaxida ee laga cabo qaxwaha oo ay iskaga sugtay saaxibayaalkeeda walow ay daahsatay imaanshahooda.
In door ah markii ay fadhisay meeshay ayey soo baxeen Sucaad iyo Caasha oo ah labada ay ugu kalsooni badan tahay saaxibayaalkeeda kale.
Meeshii waxaa ka bilowday isbariidin iyo isnabadeyn, waxaana la galay sheeko iyo inuu ka sheekeyo qof walba sida ay xaaladiisa tahay iyo waxa u qorsheysan iney qabto maanta gelinka danbe kolka laga soo rawaxo iskoolka ama laga yimaado.

Lasoco cadadka danbe insha Allaah……………….!

Ikraam Cali-kaar
Gothenburg, Sweden
ikraam@journalist.com